Olkusz - Gabinet mobilny

510-871-776 kontakt@loogomowa.pl

Wymawiam poprawnie: Samogłoski

Wymawiam poprawnie! to projekt organizowany we współpracy z Edukacyjna.pl, w którym opisujemy zagadnienia związane z rozwojem mowy.  Przyjrzymy się bliżej sprawnościom artykulacyjnym nabywanym przez dziecko na poszczególnych etapach życia. Będziemy także prezentować pomoce, gry oraz ćwiczenia które można wykorzystać, by usprawniać narządy artykulacyjne oraz wspierać poprawną wymowę.



Samogłoska powinna pojawić się w artykulacji dziecka jako jedna z pierwszych. Od samogłosek zaczyna się zwykle terapia logopedyczna oraz Wczesna Nauka Czytania, samogłoska jest też nieodłącznym elementem sylaby. W opracowaniach i literaturze dotyczącej wywoływania głosek niewiele jest jednak informacji o samogłoskach. Dlaczego? ponieważ z założenia pojawiają się one samoistnie i rzadko bywają zniekształcone, a to niestety nie zawsze sprawdza się w praktyce.

W języku polskim występuje sześć samogłosek ustnych: A O U E I Y oraz dwie samogłoski nosowe Ą Ę. Podczas ich artykulacji zmienia się układ podniebienia miękkiego, położenie masy języka (poziome lub pionowe) oraz układ warg dlatego też każda z nich brzmi i „wygląda” inaczej podczas wymowy. Wszystkie samogłoski języka polskiego są dźwięczne, intensywność ich wypowiadania jest o 10dB większa niż wymowa spółgłosek i bez trudu można przedłużyć ich niezakłóconą artykulację.

Ze względu na ruchy języka w płaszczyźnie poziomej samogłoski dzielimy na przednie (E I Y), gdy język przesuwa się do przodu jamy ustnej oraz tylne, gdy się cofa (A O U). Ruchy w płaszczyźnie pionowej, kiedy cała masa języka wznosi się ku podniebieniu dzielą samogłoski na niskie (A), średnie (O E) i wysokie (U I Y). Układ warg pozwala natomiast wyodrębnić samogłoski zaokrąglone (O U), spłaszczone (I E Y) i obojętne (A).

Warto zaznaczyć także, że samogłoski są najbardziej wizualne spośród wszystkich głosek, dlatego to od nich rozpoczyna się większość zajęć terapeutycznych, a dodatkowo by wspomóc doznania słuchowe (wyraźniej wymowy samogłoski) stosuję się stymulację wzrokową (pokazując zapis graficzny samogłosek) oraz ruchową (pokazując i zachęcając dziecko do naśladowania gestów artykulacyjnych).

Metody wywoływania samogłosek wymagają czasem wsparcia manualnego, które polega na pokazaniu dziecku sposobu artykulacji i/lub delikatnego ułożenia narządów mowy we właściwy sposób. Często jednak sam gest artykulacyjny wraz z demonstracją głosową wystarcza, by uruchomić naśladownictwo. Pamiętajmy też, że samogłoski przetwarzane przez prawą półkulę mózgu są dla dziecka dużo łatwiejsze do opanowania niż sylaby.


Jakie pomoce można wykorzystać do wspomagania artykulacji samogłosek?

Zacznijmy od Samogłosek z zestawu Kocham Czytać autorstwa profesor J.Cieszyńskiej. Niewielkich rozmiarów książeczka zawiera bardzo proste, czytelne obrazki sytuacyjne, na podstawie których dziecko uczy się artykułować i odczytywać samogłoski oraz poznawać idące za nimi znaczenie. Ważne, aby zawsze odczytywać dokładnie tyle samogłosek ile znajduje się na obrazku, zachowując odpowiednią intonację głosu, a na podstawie ilustracji budować historie bliskie dziecku.

samogloski-edukacyjna-pl


W parze z powyższą książeczką śmiało może iść program słuchowy „Słucham i uczę się mówić” z płytą Samogłoski i wykrzyknienia. Wielozmysłowa stymulacja, zwłaszcza u dzieci z głębokimi deficytami i działanie na wielu płaszczyznach przynosić będzie najlepsze efekty. Program słuchowy to płyta CD oraz dołączona do niej książka, podobnie jak poprzednia z obrazkami, samogłoskami i wyrażeniami dźwiękonaśladowczymi. Zakładamy dziecku słuchawki, włączamy program i wraz z kolejnym dźwiękiem prezentujemy obrazki.

slucham-i-ucze-sie-mowic-edukacyjna-pl


Kolejne wartościowe pomoce do nauki wymowy samogłosek to dwa zestawy: pierwszy Wydawnictwa Arson, drugi Wydawnictwa Metody Krakowskiej. Oba zamknięte w tekturowych pudełkach, z kilkudziesięcioma elementami w środku.
– Podstawowe reguły nabywania języka: Samogłoski to 27 tekturowych kartoników w trzech wariantach kolorystycznych, różniących się także wielkością. Znajdziemy na nich samogłoski ustne oraz nosowe zapisane czytelną, bezszeryfową czcionką.
– Symultaniczno-sekwencyjna nauka czytania: Samogłoski to 30 kolorowych ilustracji oraz kartoniki z samogłoskami (pojedynczymi, podwójnymi i potrójnymi). Tutaj dodatkowym atutem jest możliwość zabawy z intonacją głosu, odczytywaniem i nazywaniem emocji, budowaniem historyjek i tworzeniem zupełnie nowych znaczeń.

samogloski-arson-i-cmk


p1140126Na koniec coś dla nauczycieli i logopedów pracujących z grupami przedszkolnymi, chociaż uważam, że rodzic także znajdzie w książce coś dla siebie. Od samogłoski do sylaby otwartej – Scenariusze zajęć przedszkolnych to inspirujący przewodnik do wielkoformatowych Plansz z serii Kocham czytać, które służą jako pomoc w nauce czytania. Sama książeczka zawiera podpowiedzi do przeprowadzania zajęć krok po kroku opisując działania prowadzącego oraz cele jakie powinny zostać osiągnięte.

Zaletą każdej z wymienionych pozycji jest duża uniwersalność, a poza sprawnościami artykulacyjnymi maluch może ćwiczyć m.in. czytanie, koordynację wzrokowo-ruchową, różnego typu ćwiczenia ogólnorozwojowe: od analizy i syntezy słuchowej oraz wzrokowej, przez ćwiczenia motoryki małej, po pamięć.

Wszystkie polecane książki oraz pomoce znajdziecie oczywiście na Edukacyjna.pl 

 

3 thoughts on “Wymawiam poprawnie: Samogłoski”

  1. Witam właśnie się wzięłam za przeglądanie Pani strony . Czy znajdę gdzieś jak poprawnie wymawiać ‚F” córcia 3 lata i 3 miesiące wymawia zamiast „F” to „h ” . Świetna strona:)

Dodaj komentarz

Twój adres email nie zostanie opublikowany. Pola, których wypełnienie jest wymagane, są oznaczone symbolem *

Facebook

Get the Facebook Likebox Slider Pro for WordPress
Translate »