Olkusz - Gabinet mobilny

510-871-776 kontakt@loogomowa.pl

Wymawiam poprawnie: Głoski szumiące (SZ Ż CZ DŻ)

Wymawiam poprawnie! to projekt organizowany we współpracy z Edukacyjna.pl, w którym opisujemy zagadnienia związane z rozwojem mowy.  Przyjrzymy się bliżej sprawnościom artykulacyojnym nabywanym przez dziecko na poszczególnych etapach życia. Będziemy także prezentować pomoce, gry oraz ćwiczenia które można wykorzystać, by usprawniać narządy artykulacyjne oraz wspierać poprawną wymowę.


Nieprawidłowa realizacja głosek dentalizowanych (takich, których wymowa wymaga zbliżenia do siebie górnych i dolnych zębów oraz odpowiedniego ułożenia języka oraz warg) jest dość powszechna u dzieci w wieku przedszkolnym i wczesnoszkolnym. W języku polskim znajdziemy kilkanaście głosek dentalizowanych, które podzielić możemy na: głoski szumiące (SZ Ż/RZ CZ DŻ), głoski ciszące (Ś Ź Ć DŹ) oraz głoski syczące (S Z C DZ).
Każdy z szeregów charakteryzuje się odmiennym sposobem artykulacji i pojawia się w rozwoju mowy w innym czasie, pierwsze głoski jakie usłyszymy w mowie dziecka to najczęściej [ś ź ć dź], później [s z c dz], a na końcu [sz ż/rz cz dż].

Podczas artykulacji głosek szeregu szumiącego czubek języka tworzy szczelinę – głoski [sz] i [ż] lub zwarcie i szczelinę – głoski [cz] [dż] unosząc się do wałka dziąsłowego. Wargi są nieco zaokrąglone, a zęby zbliżone do siebie.

Głoska SZ – ustna, bezdźwięczna, przedniojęzykowo-dziąsłowa, szczelinowa, twarda
Głoska Ż – ustna, dźwięczna, przedniojęzykowo-dziąsłowa, szczelinowa, twarda
Głoska CZ – ustna, bezdźwięczna, przedniojęzykowo-dziąsłowa, zwarto-szczelinowa, twarda
Głoska DŻ – ustna, dźwięczna, przedniojęzykowo-dziąsłowa, zwarto-szczelinowa, twarda

Podobnie jak w przypadku głosek szeregu syczącego, zaczynamy od usprawnienia narządów artykulacyjnych. Znaczące będą dla nas zarówno ćwiczenia warg, które docelowo w czasie wymowy powinny być lekko zaokrąglone oraz umiejętność pionizacji języka – unoszenia jego czubka za tzw. wałek dziąsłowy tuż za górnymi zębami.
Istotnym aspektem podczas pracy nad wymową głosek [sz ż cz dż] jest sprawdzenie czy dziecko potrafi odróżnić od siebie szereg szumiący i syczący, ponieważ zdarza się iż nasz mały pacjent nie słyszy różnicy w wymowie poszczególnych głosek i dobiera je zupełnie przypadkowo. Jak to sprawdzić? Wystarczy zaprezentować dziecku kilka wyrazów wymawiając je poprawnie lub z użyciem substytutu (szafa-safa, rzeka-zeka, dżem-dzem) i poprosić o sygnał – wskazanie, podanie obrazka, podniesienie ręki, wrzucenie klocka do pudełka – gdy wypowiadana przez nas nazwa będzie brzmiała prawidłowo.

Jeśli dziecko nie ma kłopotu z odróżnieniem fonemów, a zadania artykulacyjne udaje się w toku ćwiczeń wykonać bez trudu przechodzimy do wywoływania głosek. Najczęściej rozpoczynamy od głoski [sz] prosząc, by dziecko uniosło język za górne ząbki, delikatnie zaokrągliło usta, zbliżyło do siebie zęby i naśladowało np. szum morza, szelest liści itp. Po uzyskaniu właściwego dźwięku wprowadzamy kolejno sylaby otwarte (sza szo szu sze szy), obudowane (asza oszo uszu esze yszy), zamknięte (asz osz usz esz ysz), a później wyrazy i zdania w tej samej kolejności. Na początkowym etapie utrwalania właściwej wymowy starajmy się pomijać połączenia -szcz oraz głoski syczące, ponieważ takie zestawienia mogą być dla dziecka jeszcze zbyt trudne.

Następnie rozpoczynamy pracę nad głoską [cz], która w wielu przypadkach (podobnie jak ż i dż) pojawia się samoistnie pod wpływem ćwiczeń. Naszym zadaniem będzie więc jedynie wyjaśnienie dziecku różnic artykulacyjnych pomiędzy głoskami i utrwalanie wymowy w mowie spontanicznej, a to jak wiadomo wymaga czasu i niekończącej się ilości pomysłów na ćwiczenia.


Jakie pomoce można wykorzystać do wspomagania artykulacji głosek szumiących?

Popularna gra memory zawsze świetnie sprawdza się na zajęciach z dziećmi. Memo szumki od Wydawnictwa Palatum to 72 kartoniki z obrazkami zawierającymi głoski sz ż cz dż (razem 36 par) zamknięte w pudełku, które można złożyć w swobodnie postawić na biurku. Kartoniki są stosunkowo niewielkie, utwardzone, rysunki bardzo schematyczne, a dodatkowo każdy obrazek jest podpisany. Możemy więc grać w klasyczne memory, losować i nazywać obrazki, dokładać takie same rysunki czy tworzyć kategorie tematyczne.


Jeśli brakuje Wam pomysłu na materiał wyrazowy skorzystać możemy z gotowych propozycji np. książek z serii Materiał wyrazowo-obrazkowy do utrwalania poprawnej wymowy głosek. Zeszyt podzielony jest na kilka części – każda dla oddzielnej głoski w nagłosie, śródgłosie i wygłosie. Warto pamiętać, że zanim zaczniemy pracować na wyrazach (nie tylko tych zawartych w książce) należy wywołać i utrwalić ćwiczone głoski w sylabach.


Jeśli o sylabach mowa nie sposób pominąć Logotomów z głoskami szeregu szumiącego Wydawnictwa WiR. Zeszyt dla głosek [sz cz] oraz [ż dż] stanowi podstawę do ćwiczeń logopedycznych. Każda z książek zawiera zestaw ćwiczeń ortofonicznych, oddechowych, artykulacyjnych i słuchowych przygotowujących do poprawnej wymowy pożądanych głosek. Przemyślana i mocno urozmaicona kompozycja zadań aktywnie prowadzi nas od głosek w izolacji, poprzez wszystkie warianty sylabowe zgodnie z zasadą stopniowania trudności, a zadania powalają przy okazji pracować nad motoryką, grafomotoryką i precyzją ruchu.


Dzieciaki uwielbiają zabawy tematyczne – są miłym urozmaiceniem zajęć, wprowadzają nutkę zabawy do często nużących i wielokrotnie powtarzanych sylab czy wyrazów, a przy tym pozwalają zautomatyzować utrwalane głoski. Materiał zawarty w układance Pociąg do szumowa z Wydawnictwa Arson zawiera ponad trzysta! etykiet z sylabami w różnych wariantach (sylaby otwarte, zamknięte, obudowane, grupy spółgłoskowe) oraz lokomotywę i 10 kolorowych wagonów w formie puzzli. Część kartoników z sylabami jest zwielokrotniona i urozmaicona obrazkiem ze wspólną kategorią tematyczną, co pozwala na stworzenie dodatkowych wariantów gry w czasie ćwiczeń.


Ostatnim etapem pracy nad właściwą artykulacją jest praca z tekstem. Bajki pomysłowe usprawniające dziecka mowę – Płaszcz żyrafy to jedna z serii książeczek zawierająca krótkie opowiastki do utrwalania głosek szeregu szumiącego. Każda z bajek opatrzona jest rysunkiem oraz zbiorem zadań do wykonania po lekturze. Znajdziemy tam m.in. pytania do tekstu, wyjaśnienie trudnych słówek, kończenie zdań czy układanie planu wydarzeń.

Wszystkie polecane książki oraz pomoce znajdziecie oczywiście na Edukacyjna.pl

2 thoughts on “Wymawiam poprawnie: Głoski szumiące (SZ Ż CZ DŻ)”

  1. Dziękuję za SUPER pomoc.
    Proszę o dalsze pomoce na wywołanie i utrwalanie pozostałych szeregów…..oraz pozostałych glosek.

Dodaj komentarz

Twój adres email nie zostanie opublikowany. Pola, których wypełnienie jest wymagane, są oznaczone symbolem *

Facebook

Get the Facebook Likebox Slider Pro for WordPress
Translate »